Dziecko boi się czytać na głos w klasie…
Hania ma dziesięć lat i siedzi w trzeciej ławce przy oknie. Na lekcji polskiego nauczycielka mówi: „Czytamy po kolei, każdy jeden akapit.” Hania nie patrzy na tekst. Liczy ławki. Przed nią jest siedem osób, więc jej przypadnie piąty akapit od góry. Znajduje go palcem I zaczyna czytać po cichu, żeby wiedzieć, co ją czeka. Nie słyszy, co czyta Zosia ani Kamil. Zaciska palec na rogu kartki.
„Haniu, teraz ty.” Hania czyta pierwsze zdanie powoli. Przy słowie „przedsiębiorstwo” sylabizuje, a z tyłu ktoś parska. Kończy akapit. Gdy nauczycielka pyta, o czym był tekst, Hania nie wie. Przeczytała każde słowo, ale cała jej uwaga poszła na to, żeby je odczytać.
Jeśli Twoje dziecko robi coś podobnego, czytanie na głos przy klasie jest dla niego jednym z najcięższych momentów dnia. Zastanawiasz się, jak o tym porozmawiać z dzieckiem, co poćwiczyć w domu i o co poprosić nauczyciela w szkole? Opowiem o tym w tym wpisie.
Skąd bierze się ten lęk?
Dysleksja rozwojowa ma podłoże neurobiologiczne i objawia się trudnością w dokładnym i płynnym rozpoznawaniu wyrazów. Dziecko, które rozpoznaje wyrazy wolniej, przy czytaniu na głos zużywa na to całą uwagę. Na rozumienie zostaje mało miejsca, dlatego dziecko nie wie, o czym był akapit, który właśnie przeczytało.
Dochodzi do tego doświadczenie szkolne. Bardzo często błędne odczytywanie objawów dysleksji przez otoczenie prowadzi do dezaprobaty i kar, a u dziecka do poczucia zagrożenia własnej wartości i lęku przed niepowodzeniem. Wśród typowych doświadczeń dzieci z dysleksją wymienia się wzmożony wysiłek bez efektów, frustrację, poczucie odmienności i odrzucenia. A czytanie przy całej klasie zbiera to wszystko w jednym miejscu: wysiłek, publiczność i ocenę.
Lęk przed czytaniem na głos nie zawsze oznacza dysleksję! Skąd bierze się u Twojego dziecka, ustala specjalista, o czym piszę niżej.
Jak rozmawiać z dzieckiem na ten temat?
Wybierz właściwy moment na rozmowę. Zadbaj, aby odbyła się bez pośpiechu i bez ekranu, na przykład kolację albo drogę na zajęcia. Zacznij od wyrażenia swojej ciekawości, a rozwiązania do ustalenia zostaw na później. Mam dla Ciebie propozycję na trzy zdania, które możesz wypróbować:
- „Opowiedz mi, jak wygląda czytanie na głos u Was w klasie. Kto czyta pierwszy? A kto ostatni?”
- „Co jest dla Ciebie trudniejsze: czekanie na swoją kolej, samo czytanie, czy to, co dzieje się po nim?”
- „Chcesz, żebym porozmawiała z panią, czy wolisz najpierw spróbować sama?”
Unikaj słów, które zamykają rozmowę, zanim się ona zacznie, np.: „Przecież czytasz dobrze” i „Nie ma się czego bać”. Dziecko może w nich usłyszeć, że jego odczucie jest nieważne. Jeśli odpowiada jednym słowem, odłóż rozmowę na póżniej lub na następny dzień.
Trzy ćwiczenia do wykonania w domu.
W materiałach dla rodziców ogólnodostepnych w sieci powtarzają się cztery zasady pracy w domu: małe, wyraźne kroki, wielokrotne powtarzanie, zakończenie zanim dziecko się zmęczy i forma bliższa zabawie niż nauce. Chcę Ci zaproponiować trzy ćwiczenia, które tych zasad się trzymają i mogą być pomocne.
Ćwiczenie 1. Czytanie na zmianę. Wybierzcie tekst, który dziecko lubi: opis ulubionego zwierzęcia, fragment książki, instrukcję do gry. Czytajcie na zmianę, Ty jedno zdanie, dziecko jedno zdanie. Po kilku dniach dziecko czyta dwa zdania, potem cały akapit. Długość jego fragmentów rośnie stopniowo, a Ty nie ponaglasz. Gdy czytasz Ty, dziecko może wodzić palcem pod słowami.
Ćwiczenie 2. Ten sam fragment trzy razy. Wybierz kilka zdań. Dziecko czyta je trzy razy i nagrywa się telefonem. Potem słucha nagrania, patrząc w tekst, i samo wybiera to czytanie, które podobało mu się najbardziej. Powtarzanie buduje automatyzację, a nagranie pozwala dziecku usłyszeć różnicę między pierwszym a trzecim razem.
Ćwiczenie 3. Próba przed lekcją. Poproś nauczyciela o wskazanie z wyprzedzeniem akapitu, który dziecko będzie czytać. Wieczorem dziecko może się przygotować i poczytać ten akapit dwa, trzy razy na głos przy Tobie. Potem na lekcji czyta tekst, który już zna.
Co powiedzieć nauczycielowi?
Opowiedz po prostu o waszej rozmowie lub o doświadczeniach dziecka. Nauczyciel ma szansę poznać lepiej trudości dziecka i może wtedy lepiej je wspierać. Możesz poprosić o wskazywanie z wyprzedzeniem fragmentów do przygotowania w domu i sprawdzanie techniki czytania na tych fragmentach. Zapytaj o możliwość uprzedzania dziecka na przerwie lub na początku lekcji, że będzie pytane, bez nagłego wyrywania do odpowiedzi. Poproś o wsparcie, np. Zaproponuj aby czytanie, które nauczyciel potrzebuje ocenić, odbyło się na przerwie po lekcji, a nie przy całej klasie. Do tego może być dodana prośba, żeby błędów nie omawiać przy klasie.
Nie bój się pytać i prosić. Podstawa do tego jest też w przepisach – nauczyciel dostosowuje wymagania edukacyjne na podstawie opinii poradni o specyficznych trudnościach w uczeniu się. Dziecko bez opinii, które jest objęte pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole, też ma dostosowania, na podstawie rozpoznania nauczycieli i specjalistów (§ 2 ust. 1 pkt 3 i 4 rozporządzenia MEN z 22 lutego 2019 r.). Opinie poradni zawierają ogólne wskazania, które nauczyciel musi sam przełożyć na pracę z dzieckiem. Dlatego warto przyjść z konkretnymi prośbami.
Kiedy iść do specjalisty?
Umów wizytę w poradni psychologiczno-pedagogicznej, gdy:
- czytanie jest wolne, z gubieniem wierszy i domyślaniem się wyrazów, a ćwiczenia w domu od dłuższego czasu nie zmieniają tego,
- pisownia sprawia dziecku trudność mimo nauki,
- lęk rozszerza się na inne sytuacje, dziecko unika szkoły albo skarży się na złe samopoczucie przed lekcjami. W takiej sytuacji dobrze jest skonsultować się także z psychologiem dziecięcym.
Przed klasą III szkoły podstawowej poradnia nie wydaje opinii o dysleksji, ale można ocenić ryzyko dysleksji.
Czasem nie warto czekać. Warto wiedzieć, co się dzieje i jak możemy pomóc dziecku lepiej funkcjonować i łagodniej przejść okres szkolny.
